Nederlanders streng voor bestuurders

Het zijn veelbesproken thema’s: bestuurlijke integriteit, het integer handelen van bestuurders en ambtenaren. Regelmatig klinkt de roep om strenger op te treden tegen integriteitsschendingen of om preventieve maatregelen te nemen, bijvoorbeeld een verplichte screening van raadsleden en wethouders door de AIVD. Wat vinden Nederlanders echter zelf van de integriteit van het lokale bestuur. Wat verstaan zij onder integriteit? Wanneer handel je als raadslid of bestuurder in concrete situaties wel of niet integer? En hoe zou volgens Nederlanders tegen integriteitsschendingen moeten worden opgetreden? Deze vragen stonden centraal in een landelijk, representatief onderzoek onder 3.251 Nederlanders van 18 jaar en ouder, dat I&O Research heeft uitgevoerd in opdracht van Binnenlands Bestuur en BNR Nieuwsradio.


‘Eerlijkheid’ en ‘belang inwoners vooropstellen’ zijn belangrijkste onderdelen van integriteit
.

Nederlanders verstaan onder integriteit voornamelijk eerlijkheid en op de tweede plaats staat belang. Het gaat hierbij zowel om het niet handelen uit eigenbelang door ambtenaren en bestuurders, als om het vooropstellen van het belang van de burger. Ook het vermijden van belangenverstrengeling en vriendjespolitiek maakt hier deel van uit. Transparantie, ook wel openheid genoemd, is een derde waarde die van groot belang is. Andere belangrijke elementen zijn het nakomen van afspraken en betrouwbaarheid.


Bestuurlijke integriteit volgens Nederlanders:
1.    Eerlijkheid
2.    Belang (van de burger)
3.    Transparantie (openheid)
4.    Betrouwbaarheid (nakomen van afspraken)

Lokaal bestuur krijgt voldoende voor integriteit

Acht op de tien Nederlanders kunnen een oordeel geven over de integriteit van het lokale bestuur. Zij beoordelen de integriteit van de bestuurders en ambtenaren van hun gemeente gemiddeld met een voldoende (6,5). Bij het provinciebestuur is de bekendheid lager (ruim twee derde kan een oordeel geven), maar is het rapportcijfer vergelijkbaar (6,5). Over de Nederlandse regering (ministers en staatssecretarissen) kan 93 procent een oordeel geven. Met gemiddelde van 5,8 als rapportcijfer, wordt de regering als minder integer gezien.



Maar niet iedereen is positief
. Nederlanders geven gemiddeld een voldoende voor de integriteit van het lokale bestuur, maar niet iedereen is even positief. Slechts een op de zes Nederlanders (17%) geeft een onvoldoende. De grootste groep (43-44%) beoordeelt de integriteit van het bestuur met een 6 of 7. De Nederlandse regering wordt dus kritischer beoordeeld: een derde van de Nederlanders geeft een cijfer van vijf of lager.



Praktijksituaties: mag de voorzitter van de voetbalclub als raadslid meestemmen over uitbreiding voetbalveld?


Het beeld dat Nederlanders hebben van wat integer gedrag is, is getoetst aan de hand van twee praktijkvoorbeelden. Mag de voorzitter van de voetbalclub, die tegelijk raadslid is, meestemmen over de uitbreiding van het voetbalveld? En mag een wethouder een besluit nemen over de locatie van een verslaafdenopvang dicht in de buurt van zijn of haar eigen woning?


Het overgrote deel van de Nederlanders vindt het niet acceptabel dat de voorzitter van de voetbalclub mee stemt over de uitbreiding van het voetbalveld. Een groter deel vindt het acceptabel als het de voormalige voorzitter (41%) betreft in plaats van de huidige voorzitter (22%). Bij de tweede kwestie, waarbij sprake is van een beoogde locatie van verslaafdenopvang dicht bij het huis van de wethouder, vindt eveneens een meerderheid dat de wethouder hierover geen besluit mag nemen. Een derde van de Nederlanders vindt dit wel acceptabel. De afstand tot de verslaafdenopvang (100 of 500 meter tot de eigen woning) maakt daarbij nauwelijks verschil.


Elke schijn van belangenverstrengeling vermijden of transparant zijn over ‘dubbele petten’?
Een van de belangrijkste onderdelen van bestuurlijke integriteit is dat elke schijn van belangenverstrengeling wordt vermeden. Over de manier waarop dat het beste kan, verschillen echter de meningen. De meest voorkomende redenering is dat wanneer er voor de bestuurder of raadslid sprake is van een persoonlijk belang bij een besluit, hij/zij geen deel uitmaakt van de stemming en het besluit aan anderen overlaat. Een andere groep ziet het echter juist als teken van integriteit als de betreffende politicus transparant is over de mogelijke verstrengeling en vervolgens het algemeen belang boven het persoonlijk belang stelt bij besluitvorming. Zeker in kleine gemeenten, zo redeneert deze groep, zullen persoonlijke en het algemeen belang elkaar op een bepaald moment kruisen. Je weet als lokale politicus dat je met strijdige belangen geconfronteerd gaat worden. Ook vinden zij het belangrijk dat het lokaal bestuur een afspiegeling is van de maatschappij. Daarom zouden politieke ambtsdragers met meerdere (maatschappelijke) functies mogen meestemmen of -beslissen, mits zij open zijn over de verschillende ‘petten’ die zij op hebben.

Een derde vindt dat er onvoldoende wordt opgetreden tegen integriteitsschendingen
Ruim een derde van de Nederlanders (37%) heeft in de afgelopen vier jaar weleens gehoord van integriteitsschendingen door bestuurders, raadsleden of ambtenaren van hun gemeente. Integriteitskwesties waarbij het college van B&W of raadsleden betrokken zijn (24%), worden daarbij iets vaker genoemd dan zaken waarin ambtenaren een rol spelen (21%). Deze cijfers komen in grote lijnen overeen met het beeld dat bestuurders en ambtenaren van hun collega’s hebben, zo blijkt uit eerder onderzoek van I&O Research (2016) over dit onderwerp in opdracht van het ministerie van BZK. Een derde van de Nederlanders vindt dat er in het algemeen onvoldoende wordt opgetreden tegen integriteitsschendingen. Volgens een op de vijf wordt er wel voldoende opgetreden. Daarnaast is de helft van mening dat bestuurders onvoldoende worden gestraft bij integriteitsschendingen. Ruim een op de tien Nederlanders is het hiermee oneens.


Breed draagvlak voor screening wethouders

Er ligt een voorstel om kandidaat-wethouders in het vervolg,  net als de burgemeester, te laten screenen door justitie, de Belastingdienst en de AIVD. Negen op de tien Nederlanders (89%) zijn positief over dit idee.  Verder steunt een ruime meerderheid (77%) het voorstel om de burgemeester de mogelijkheid te geven om een raadslid of wethouder een disciplinaire maatregel op te leggen bij niet-integer gedrag.




Bron/auteur: ioresearch
Publicatiedatum:20 maart 2018


Terug naar overzicht
Uw aanvraag is verstuurd.
De websites van de Validata Group BV (waar CV-OK, Wonen-OK en Vrijwilliger-OK onderdeel van zijn) maakt gebruik van cookies voor technische en analytische doeleinden, voor het delen van social media en om u advertenties te laten zien. Wij vragen akkoord voor het plaatsen van deze cookies. Meer informatie

Akkoord